"Enter"a basıp içeriğe geçin

Natüralizm / Doğalcılık Akımı

 

NATÜRALİZM / DOĞALCILIK

Natüralizm ve realizmin sanat/edebiyattaki ilkeleri birbirine benzemekle beraber tamamıyla aynıdır diyemeyiz. Bazı yönleriyle natüralizm realizmden ayrılır. Ancak şunu rahatlıkla söyleyebiliriz ki, natüralizm, realizmin roman, hikâye ve tiyatro türlerindeki daha radikal halidir.

Natüralizmi Doğuş Zemini ve Kökeni

Edebiyatta ve görsel sanatlarda natüralizm, 19. yüzyılın sonları ve 20. yüzyılın başlarında doğa bilimlerinin ilke ve yöntemlerinin, özellikle de Darwin‘in doğa hakkındaki fikirlerinin edebiyat ve sanata uyarlanmasından ortaya çıkmış bir edebî harekettir. Edebiyatta, gerçekliğin daha sadık, seçici olmayan bir temsilini, ahlaki yargı olmaksızın sunulan gerçek bir “yaşam dilimi” ni amaçlayan natüralizm, realizmin çok daha radikal bir hâli olmuştur.

Naturalizm, rasyonalizm ve pozitivizmin çok daha uç noktası olan bilimsel determinizm varsayımına dayandığı için realizmden daha uç noktadadır. Natüralist yazarlar, ahlaki veya rasyonel niteliklerinden ziyade insanın tesadüfi, fizyolojik doğasını sanata aktarma çabasındadırlar. Bireysel karakterler, içten gelen güçlü içgüdüsel dürtülerle motive edilen ve dışarıdan gelen sosyal ve ekonomik baskılar tarafından etkilenen kalıtım ve çevrenin çaresiz ürünleri olarak görülüyordu. Yani ilâhî kadercilikten bilimsel kaderciliğe dönüşü ifade ediyorlardı. Örneğin; Hippolyte Taine, edebiyatı/sanatı pozitivist düşünce ve doğa bilimlerinde kullanılan metotlarla açıklama gayreti içine girmiştir. Bunun neticesinde Hippolyte Taine, Irk-ortam/çevre-zaman faktörlerini bir araya getirerek bir edebî eserden hareketle bir toplumun özelliklerinin açıklanabileceği fikrini öne sürmüştür.

Natüralizmin Tarihi

Natüralizm/doğalcılık ilk olarak Fransa’da ortaya çıkmıştır. Natüralist ilk (İlk bilimsel) roman, Goncourt kardeşlerin bir hizmetçi kız olan Germinie Lacerteux (1864) adlı vaka öyküsü olsa da, natüralizmin önde gelen temsilcisi, Deneysel Roman (Le Roman expérimental, 1880);  adlı makalesi olan Emile Zola’dır. Akımın edebi manifestosu da bu eser olmuştur. Zola’ya göre, romancı artık yalnızca bir gözlemci değil, fenomenleri kaydetmekten hoşnut, karakterlerini ve tutkularını bir dizi teste tabi tutan ve bir kimyager madde ile çalışırken duygusal ve sosyal gerçeklerle çalışan bağımsız bir deneycidir.  Zola’nın örneği üzerine, natüralist üslup yaygınlaşmış ve dönemin büyük yazarlarının çoğunu değişen derecelerde etkilemiştir. Guy de Maupassant’ın popüler hikayesi “The Necklace”, mikroskop altında bir örnek gibi muamele görecek bir karakterin ortaya çıkışını haber veriyordu. Joris-Karl Huysmans’ın, Alman oyun yazarı Gerhart Hauptmann’ın ve Portekizli romancı Jose Maria Eça de Queiros’un ilk eserleri, natüralizmin ilkelerine dayanan belli başlı eserlerden bazılarıdır.

Edebî bir hareket olarak natüralizm kısa ömürlü olmuştur; ama edebiyatta gerçekçiliğin zenginleşmesine, yeni konu alanlarına ve hayata sanattan daha yakın bir yaklaşımı ortaya çıkarmıştır. Bunun yanında natüralist eserler, sanattan ziyade birbirine benzeyen belgeler ve kayıtlar yığınına dönüşmüştür.

Natüralizmin İlkeleri ve Özellikleri

  • Natüralizm, herhangi bir anlayışa tepki olarak doğmamış; realizmin daha radikal biçimi olarak ilk Fransa’da ortaya çıkmıştır.
  • Natüralist sanatçı deneysel yani bilimsel gerçekliği esas alır. Yani eserinde ele aldığı konuya bir doğa bilimcisi gibi yaklaşır ve eserinde ortaya koyduğu tezi ispatlamaya çalışır.
  • Natüralist sanatçının tavrı nesnel Natüralistler eserlerinde bir bilim adamının tarafsızlığını gösterirler. Yani natüralist sanatçı eserinde iyi-kötü, güzel-çirkin doğru-yanlış gibi ayrımlar yapmaz.
  • Natüralizm, Darwin’in bilimsel teorileri ile determinizm öğretisini kullanarak ortaya çıkmıştır.
  • Natüralistlere göre, insanın davranışları, düşünceleri, manevi değerleri, tepkileri, istekleri kısacası insanın kaderi, maddi ve sosyal çevresinin, irsiyetin, fizyolojinin ve eğitimin sonucu
  • Natüralistler de tıpkı realistler gibi mekân tasvirine çok önem verirler. Ancak realistlerden daha ileriye giderek çok daha uzun mekân tasviri yaparlar. Kimi eserlerde bu durum oldukça sıkıcı bir hal almıştır.
  • Natüralistler “sanat için sanat” görüşüne karşı çıkarlar. Kendilerini bir bilim adamı olarak gördüklerinden sanatın faydalı olması gerektiğine inanırlar. Sanata topluma faydalı olacak bir işlev yüklemelerine karşın toplumsal sorunlara gösterebildikleri bir çözüm olmamıştır. Bu yönüyle karamsar bir havaları vardır.
  • Natüralistler dil ve üslûp yönünden realistlerden ayrılırlar. Realistler kadar titiz ve usta değildirler. Aşırı gerçeklik endişesi sebebiyle açık ve anlaşılır bir dil kullanmayı seçmişlerdir. Sanatkârane üslûptan uzak durmuşlardır.
  • Sokak dili edebiyata girmiş, argo sözcükler ve halkın günlük konuştuğu dil kullanılmıştır.
  • Natüralistler daha çok toplumun alt kesimlerini işçiler, köylüler, dilenciler vb. kesimleri ele almışlardır.

 

Türk Edebiyatında Natüralizm

Türk Edebiyatında natüralist sanatçılardan söz etmek pek mümkün değildir. Natüralizme en fazla yaklaşan sanatçımız Hüseyin Rahmi Gürpınar’dır. Ancak Hüseyin Rahmi Bütünüyle natüralisttir diyemeyiz.

 

Natüralizmin Dünya Edebiyatındaki Temsilcileri

Emile Zola (1840-1902) Natüralizmin en önemli temsilcisi ve kurucusu sayılan Fransız yazar.

Eserleri: Meyhane, Germinal, Toprak, Hakikat, Eser, Nana.

Alphonse Daudet (1840-1897) Fransız realist ve natüralist yazar.

Eserleri: Pazartesi Hikâyeleri, Değirmenimden Mektuplar(hikâye), Taraskonlu Tartaren, Jack, Sapho(roman).

Guy de Maupassant (1850-1893) Fransız realist ve natüralist hikâyeci ve romancı.

Eserleri: Üç yüzün üzerinde hikâyeye sahiptir. Bir Hayat, güzel Doat, Ölüm Kadar Acı adlı üç romanı vardır.

Goncourt Kardeşler (Edmond de Concourt, 1822-1896/ Jules de Concourt, 1830-1870) Kardeş Fransız yazarlar.

Ortak eserleri: Manette Salomon, Journal, Germine Lacerteux, Madame Gervaisais, Renee Mauperin.

Paul Alexis (1847-1901) Fransız yazar.

Eserleri: La Fin de Lucie Pellegrin, Mme Meuriot.

Gerhart Hauptmann (1862-1946) Nobel ödüllü alman tiyatro yazarı.

Eserleri: Güneş Doğarken, Dokumacılar, Güneş Batarken.

 

 

Kaynaklar

Şerif Aktaş, Edebî Akımlar, Akçağ yay. 2010.

https://www.britannica.com/topic/naturalism-art

 

Bu yazının tüm hakları edebiyatvedil.com sitesine aittir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir